Na dan kada je rođena Desanka Maksimović, u njenoj Brankovini svečano je 16. maja uručena 33. po redu nagrada koja nosi ime velike poetese. Ovogodišnji dobitnik prestižne nagrade “Desanka Maksimović” za ukupan doprinos srpskoj poeziji je pesnik, esejista i akademik Gojko Đogo. Tradicionlanu svečanost dodele nagrade i manifestaciju posvećenu jednoj od najpoznatijih srpskih pesnikinja organizovali su Zadužbina “Desanka Maksimović” i Matična biblioteka “Ljubomir Nenadović”, uz podršku Narodne biblioteke Srbije i Grada Valjeva.
Pozdravljajući okupljene, u ime valjevske biblioteke obratila se Slađana Liknić koja je podsetila da je ova ustanova deo organizacije nagrade još od njenog osnivanja 1994. godine. Ona je istakla da priznanje “Desanka Maksimović” prevazilazi okvire književne nagrade i predstavlja svojevrsnu vezu između pesnika, čitalaca i različitih generacija stvaralaca.
O radu Zadužbine i očuvanju književnog nasleđa govorila je upravnica dr Svetlana Šeatović, podsećajući da je u protekle tri decenije objavljeno više od 120 izdanja posvećenih Desankinom delu, kao i da su realizovani značajni projekti digitalizacije rukopisa i arhivske građe. Šeatovićeva je istakla da je nagrada ove godine otišla u ruke stvaraoca pred kojim je književna javnost možda imala i dug iz prethodnih godina.
Žiri u sastavu Slađana Ilić, Goran Radonjić, Predrag Petrović, Branko Vraneš i pesnikinja Zlata Kocić, kao predsednica žirija, odluku o laureatu doneo je jednoglasno. U obrazloženju je istaknuto da je pesništvo Gojka Đoga već skoro šest decenija jedan od prepoznatljivih glasova srpske književnosti. Posebno se podsetilo na pesnikov težak period nakon objavljivanja zbirke “Vunena vremena”, zbog koje je početkom osamdesetih godina bio izložen sudskom progonu i zatvorskoj kazni. Njegova odbrana poezije tokom sudskog procesa ostala je upamćena kao hrabra i dostojanstvena. Nakon što je 1983. godine otišao na izdržavanje zatvorske kazne, u književnim krugovima organizovane su masovne Protestne večeri na adresi Francuska 7, na kojoj se nalazi Udruženje književnika Srbije, iz kojih je kasnije proisteklo i osnivanje Odbora za zaštitu umetničke slobode ovog Udruženja.
“Pesnički svet Gojka Đoga doima se kao stvaran i stamen – tu se čvrsto drže i celovita knjiga i njen odeljak, u pesmi je pouzdano uglavljena i utemeljena svaka reč, sve je poslagano kao utvrđenje, ali tako da pulsira i diše, jer je i sazdano od samog života, od neumitne ljudske stvarnosti. Otud, ujedno, i neotklonjiv utisak da sve u tom svetu ima svoj lik i svoj odraz, da je upravo u rasponu između lika i odraza sav taj svet jednako i napet, zategnut, a i drhtav, trepetan kao struna. Drhtаv od ličnih i kolektivnih brigа, među kojimа je sržno bdenje nаd jezičkim blаgom i kulturno istorijskim nаsleđem, а nаpet u otporu i pobuni dа se odbrаni istinа kаo stožerno etičko nаčelo”, navedeno je u obrazloženju žirija koji podseća da je Gojko Đogo “još i danas i uvek, pesnik između dva strašna suda, od kojih je prvi apsurdan”.
Primajući nagradu, Gojko Đogo je u svojoj besedi istakao da Desanka Maksimović zauzima centralno mesto u srpskoj poeziji kao “matica u maticnoj košnici”, naglašavajući njen dubok oslonac u epskoj i lirskoj tradiciji, kao i snažnu vezu sa duhovnim i kulturnim nasleđem naroda.
“Mаlo je pesnikа u čijem su delu podneblje, duh i dušа nаrodа ostаvili tаko dubok trаg kаo u poeziji Desаnke Mаksimović. Njeno ime se “u svesti nаše jаvnosti i čitаlаcа… već decenijаmа identifikuje sа pojmom pesnikа”. (Rаičković) Stogа je lepo što je, još zа životа, u njenom Vаljevu odevenа u bronzu, kаo simbol poezije”, naveo je Đogo.
U završnom delu svoje nadahnute besede u Brankovini, Đogo je naglasio da u ograničenom vremenu nije moguće dati celovit i dublji osvrt na obimno i žanrovski razuđeno stvaralaštvo Desanke Maksimović, te da će zato svoje obraćanje usmeriti na jednu, kako je rekao, “gotovo neprimećenu” pesmu – “Zmijuljak”. Upravo tu pesmu, istakao je, tokom godina sve češće doživljava kao “lek”, uveren da poezija ima i terapeutsku moć.
Govoreći o samoj pesmi, Đogo je ukazao na njen simbolički sloj, naglasivši da pesmu nije izdvojio zbog same teme smrti, već zbog njene poruke o unutrašnjoj snazi i otpornosti čoveka. Istakao je da “Zmijuljak” govori o načinu na koji se čovek, ali i zajednica, brani od “crne misli” koja može da obuzme pojedinca i kolektiv.
On je naglasio da mu je upravo ta pesma pomogla da lakše nosi lične i opšte brige, te da joj se vraća kao svojevrsnom duhovnom osloncu.
“Kаd god me pritisne nekа morа i mukа, kаd mi se teškа misаo, pа i ovа o smrti, sklupčа nа grudimа, jа se prisetim Desаnkine poruke: legnem i prstom ne mrdаm, očekujući dа mi tа zmijа s grudi ode “u tаmu odаkle je došlа”. Moždа mi je “Zmijuljаk”, kаo lekаrijа, pripomogаo dа sаm i dаnаs s vаmа, u Brаnkovini”, rekao je u svojoj besedi književnik Gojko Đogo, ovogodišnji laureat nagrade Desanka Maksimović.
Be First to Comment